Muziek3 tot 8 jaar 6 min lezen
Executieve functies: wat doen dans en muziek voor remmen, plannen en onthouden?
Door Helga Verrijp, dansdocent in Zoetermeer
Het korte antwoord
Executieve functies zijn de denkvaardigheden waarmee je kind een impuls remt, iets onthoudt en vooruit plant. Onderzoek wijst op een klein positief effect van muziektraining, vooral op remmen, en een paar kleine studies vonden iets vergelijkbaars bij dans. Het bewijs is nog beperkt, maar het principe is duidelijk: vaak oefenen, met een uitdaging die stap voor stap groter wordt.
Wat zijn executieve functies?
Executieve functies zijn de regelaars in het hoofd van je kind. Ze helpen om een impuls tegen te houden, informatie even vast te houden en te gebruiken, en te schakelen als iets anders loopt dan verwacht. Je hebt ze nodig om op je beurt te wachten, een opdracht met drie stappen te onthouden of een plan te maken.
Meestal worden ze in een paar groepen verdeeld:
- Remmen (inhibitie): niet meteen doen wat je wilt, maar even wachten of stoppen.
- Werkgeheugen: iets onthouden en ermee werken, zoals de volgorde van een dansje.
- Flexibel denken: kunnen wisselen, bijvoorbeeld van snel naar langzaam of van links naar rechts.
- Plannen: vooruitdenken over wat je eerst en wat je daarna doet.
Kun je executieve functies oefenen?
Ouders, leerkrachten en pedagogisch medewerkers zien executieve functies terug in alledaagse dingen. Kan mijn kind wachten, luisteren, zich aan een spelregel houden? Logisch dus dat de vraag opkomt of dansles of muziekles daarbij kan helpen.
Een bekend overzichtsartikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science uit 2011 bekeek activiteiten die de executieve functies van kinderen van 4 tot 12 jaar kunnen verbeteren. Daaronder vielen heel uiteenlopende dingen: spelletjes, aerobics, vechtsport, yoga en programma's op school.
Wat de succesvolle programma's gemeen hadden: kinderen oefenden steeds opnieuw, en de uitdaging werd stap voor stap groter. Kinderen met zwakkere executieve functies gingen het meest vooruit. Dans werd in dat overzicht niet apart als bewezen activiteit genoemd. Het artikel is dus geen bewijs voor dansles, wel een bruikbaar principe.
Wat zegt onderzoek over muziekles en executieve functies?
De grootste samenvatting tot nu toe is een meta-analyse uit 2025 van 46 studies met samen 3.530 kinderen van 3 tot 12 jaar. Onderzoek wijst op een klein positief effect van muziektraining op executieve functies. Het effect was het grootst voor remmen, kleiner voor werkgeheugen en het kleinst voor flexibel denken. Lessen van 45 minuten of langer en programma's van meer dan 10 weken gingen samen met grotere effecten.
Er zijn wel kanttekeningen. De analyse maakte geen onderscheid tussen sterke en zwakkere onderzoeksopzetten, terwijl juist die verschillen volgens andere onderzoekers veel verklaren. Het bewijs gaat vooral over de korte termijn. En het gaat over executieve functies, niet over IQ of schoolcijfers.
Ook in Nederland is ernaar gekeken. Onderzoekers van de Vrije Universiteit volgden 147 basisschoolkinderen vanaf ongeveer 6 jaar, tweeënhalf jaar lang. Kinderen met extra muziekles op school gingen meer vooruit in remmen en plannen dan kinderen met extra beeldende les of zonder extra kunstles. De kinderen met beeldende les gingen juist meer vooruit in het onthouden van wat ze zagen en waar dingen stonden.
Ook deze studie is beperkt: er deden maar zes scholen mee. Wel laat ze zien dat verschillende kunstvormen mogelijk verschillende dingen oefenen.
Soms lees je dat kinderen al na een paar weken muziektraining een hoger IQ hadden. Zulke berichten gaan bijvoorbeeld terug op een studie uit 2011, waarin 71 kinderen van 4 tot 6 jaar twintig dagen lang een intensieve muziektraining op de computer kregen. Dat is iets heel anders dan een wekelijkse les, en grote meta-analyses laten zien dat zulke effecten op intelligentie in goed opgezette studies verdwijnen. Meer daarover lees je in maakt muziek of dans je kind slimmer?
En dansles: helpt dat bij remmen en onthouden?
Over dans is minder onderzoek gedaan. In een gerandomiseerde studie kregen 62 kinderen van 6 en 7 jaar acht weken dansles tijdens de gymles. In die periode gingen remmen en werkgeheugen meer vooruit dan in de periode daarvoor met gewone gym. Flexibel denken veranderde niet. En opvallend: de motoriek ging niet meer vooruit dan je bij normale ontwikkeling zou verwachten.
Een Chinese studie met 60 kleuters van ongeveer 4 jaar vond dat acht weken dansles (streetdance, drie keer per week) samenging met meer vooruitgang in remmen, aandacht, flexibel denken en werkgeheugen dan vrij spelen. Ook hier gingen kinderen met lagere beginscores het meest vooruit.
Beide studies zijn klein en kort. Bij de Chinese studie kwamen de groepen uit twee klassen van één school, en de vergelijkingsgroep kreeg geen andere begeleide activiteit. Dan weet je niet of het door de dans kwam of door de extra aandacht in een groep. Zie deze studies daarom als een eerste aanwijzing, niet als bewijs.
Waar zitten remmen, plannen en onthouden in een dansles?
Los van wat er precies bewezen is, kun je in een dansles goed zien waar deze vaardigheden aan bod komen. Een paar voorbeelden van gewone dansspelletjes:
- Stopdans: bevriezen zodra de muziek stilvalt vraagt dat je een beweging afremt.
- Een kort dansje leren: eerst draaien, dan springen, dan buigen. Daar heb je je werkgeheugen voor nodig.
- Wisselen: van groot naar klein, van snel naar sloom, van de ene naar de andere kant.
- Samen dansen: rekening houden met een ander en op elkaar wachten.
Wat betekent dit voor jouw kind?
Dansles en muziekles zijn geen trainingsprogramma voor executieve functies, en geen behandeling voor concentratieproblemen. Wel zijn het activiteiten waarin kinderen vaak, speels en in een groep oefenen met luisteren, wachten en onthouden. Dat het principe 'vaak oefenen, stap voor stap moeilijker' daarbij past, is mooi meegenomen.
Bij Dans bij Helga in Zoetermeer staat plezier voorop. In de peuterdans is er veel herhaling en variatie, en is elke reeks anders. In de kleuterdans voor 4 tot 6 jaar, gegeven door een stagiair van een dansberoepsopleiding onder begeleiding van Helga, dansen kinderen met materialen en met z'n tweeën. In de combiles ballet en jazz voor 6 tot 8 jaar leren kinderen techniek en leren ze improviseren. Meer weten over hoe ritme en taal samenhangen? Lees ritme en taal.
Wil je thuis oefenen? Hieronder staat een simpel dansspel. Het belangrijkste is dat het leuk blijft: een kind dat plezier heeft, wil het vaker doen. En vaak oefenen was precies wat de succesvolle programma's gemeen hadden.
Vragen van ouders
Wat zijn executieve functies bij kinderen?
Executieve functies zijn denkvaardigheden waarmee een kind zijn gedrag stuurt: een impuls remmen, iets onthouden en ermee werken, flexibel schakelen en plannen. Je ziet ze terug in wachten op je beurt, luisteren naar een opdracht en je aan een spelregel houden.
Is muziekles goed voor de executieve functies?
Onderzoek wijst op een klein positief effect. Een meta-analyse van 46 studies met 3.530 kinderen vond het grootste effect op remmen. De studies verschillen wel sterk in kwaliteit en gaan vooral over de korte termijn.
Helpt dansles bij ADHD of concentratieproblemen?
Dat is niet aangetoond. De studies over dans en executieve functies zijn klein en gingen niet over kinderen met ADHD. Dansles kan een fijne hobby zijn, maar is geen behandeling. Bespreek zorgen over concentratie met de huisarts of de school.
Hoe kan ik thuis executieve functies oefenen?
Spelletjes waarin je moet stoppen, wachten of onthouden zijn een speelse manier, zoals stopdans of een dansje nadoen. Volgens een overzicht in Science hadden succesvolle programma's gemeen dat kinderen vaak oefenden en de uitdaging stap voor stap groter werd. Houd het kort en leuk.
Bronnen
- Interventions Shown to Aid Executive Function Development in Children 4 to 12 Years Old (Science 333). Diamond, A., Lee, K., 2011.
- Longitudinal Analysis of Music Education on Executive Functions in Primary School Children (Frontiers in Neuroscience 12:103). Jaschke, A.C., Honing, H., Scherder, E.J.A. (Vrije Universiteit Amsterdam / UvA), 2018.
- Boosting executive function in children aged 3-12 through musical training: a three-level meta-analysis (Frontiers in Psychology 16). Cai, Y., Kang, D., Xu, X., 2025.
- Comparing the efficacy (RCT) of learning a dance choreography and practicing creative dance on improving executive functions and motor competence in 6-7 years old children (Psychology of Sport and Exercise 53). Rudd, J.R., Buszard, T., Spittle, S., O'Callaghan, L., Oppici, L., 2021.
- Promotion of Street-Dance Training on the Executive Function in Preschool Children (Frontiers in Psychology 11). Shen, Y., Zhao, Q., Huang, Y., Liu, G., Fang, L., 2020.
- Short-Term Music Training Enhances Verbal Intelligence and Executive Function (Psychological Science 22). Moreno, S., Bialystok, E., Barac, R., e.a., 2011.
