Maakt muziek of dans je kind slimmer? Een eerlijk antwoord

Maakt muziek of dans je kind slimmer?

Het is een van de meest gestelde vragen over kinderen en muziek: wordt mijn kind er slimmer van? Je leest het in advertenties, op social media en soms zelfs op websites van muziek- en dansscholen. Het eerlijke antwoord is: nee, dat is niet aangetoond.

Dat betekent niet dat muziek en dans niets doen. Het betekent dat het idee 'muziek of dans maakt je slimmer' niet overeind blijft als je goed naar het onderzoek kijkt. In dit artikel lees je waarom. En je leest wat dan wel de redenen zijn om je kind te laten dansen.

Het Mozart-effect is een mythe

Misschien heb je wel eens gehoord van het 'Mozart-effect': het idee dat je beter presteert nadat je naar Mozart hebt geluisterd. Onderzoekers van de Universiteit Wenen zetten in 2010 alle studies daarover op een rij. Ze vonden weinig bewijs voor een specifiek prestatieverhogend effect.

Het lab dat het effect als eerste beschreef, vond duidelijk grotere effecten dan andere onderzoekers. En er waren aanwijzingen voor publicatiebias: studies met een opvallende uitkomst worden vaker gepubliceerd dan studies waarin niets gevonden wordt. Bovendien ging het Mozart-effect over passief luisteren, niet over zelf muziek maken of dansen.

Wordt je kind slimmer van muziekles?

Over zelf muziek maken is veel meer onderzoek gedaan. De strengste analyse tot nu toe bundelde 54 studies met bijna 7.000 kinderen. De uitkomst: zodra je rekening houdt met hoe goed een studie is opgezet, is er geen meetbaar effect van muziektraining op denkvaardigheden en schoolprestaties. Kleine positieve effecten zag je alleen in studies waarin kinderen niet door loting werden ingedeeld en de vergelijkingsgroep niets anders deed.

Waarom maakt dat uit? Als de vergelijkingsgroep niets doet, weet je niet of het verschil komt door de muziek of gewoon door extra aandacht en iets nieuws doen. Een goede studie vergelijkt muziek met een andere activiteit en deelt kinderen door loting in.

Helemaal klaar is de discussie niet. Twee andere onderzoekers analyseerden dezelfde gegevens opnieuw en vonden wel een klein effect. Onderzoekers zijn het dus oneens of muziekles een klein effect heeft op denkvaardigheden buiten de muziek. Ook in die heranalyse is het effect klein. Een groot effect is er in elk geval niet.

Soms lees je dat kinderen al na een paar weken muziektraining een hoger IQ hadden. Zo'n bericht gaat bijvoorbeeld terug op een studie uit 2011 met 71 kinderen van 4 tot 6 jaar, die twintig dagen een intensieve muziektraining op de computer deden. Dat is iets heel anders dan een wekelijkse muziek- of dansles. En de grote meta-analyses laten zien dat zulke effecten in goed opgezette studies verdwijnen.

Waarom doen kinderen met muziekles het dan vaak goed op school?

Een meta-analyse van instrumentale muziekles, met bijna 6.000 deelnemers, vond een klein positief verband met denkvaardigheden en schoolprestaties. Maar in studies waarin kinderen zelf voor muziek kozen, hadden zij voor de eerste les al een voorsprong.

Dat heet zelfselectie. Slimmere kinderen en kinderen die thuis veel steun krijgen, gaan vaker op muziekles. De muziekles is dan niet de oorzaak van de goede cijfers: het zijn gewoon vaak dezelfde kinderen. De onderzoekers zelf noemen goed opgezette studies schaars.

Een voorbeeld maakt het duidelijk. Stel dat kinderen die al graag puzzelen en lezen vaker voor vioolles kiezen. Dan vind je later dat vioolspelers beter puzzelen, ook als de vioolles daar niets aan heeft gedaan. Daarom zijn studies waarin kinderen door loting worden ingedeeld zo belangrijk.

Een groot overzicht van de OECD uit 2013 waarschuwde hier al voor. Dat kinderen die kunstvakken volgen vaak hogere schoolcijfers halen, mag je volgens de auteurs niet lezen als bewijs dat de kunst die cijfers veroorzaakt. Over muziek was dat overzicht overigens positiever dan de latere, strengere analyses. Ook daarover verschillen onderzoekers van mening.

En dansles: krijgt je kind daar betere cijfers van?

Voor dans is het nog duidelijker. Volgens het OECD-overzicht laten enkele studies zien dat dansles visueel-ruimtelijke vaardigheden verbetert, zoals je iets in de ruimte kunnen voorstellen. Maar dat zijn er te weinig om conclusies te trekken. Bewijs dat danseducatie algemene schoolprestaties of lezen verbetert, is niet gevonden.

Daarom lees je bij Dans bij Helga nergens dat dansles je kind slimmer maakt of betere cijfers oplevert. Wil je weten wat er wel bekend is over bewegen en leren, lees dan bewegen en leren op school. Over muziek, dans en remmen, plannen en onthouden lees je meer in executieve functies en dans.

Wat zijn dan de echte redenen om te dansen?

Gelukkig heeft dans geen omweg via het rapport nodig om waardevol te zijn. Dezelfde OECD-onderzoekers concluderen dat de belangrijkste reden voor kunsteducatie de kunst zelf is: kinderen oefenen met goed kijken, verbeelden, verkennen, doorzetten, zich uiten en samenwerken. In kunst zijn er geen goede of foute antwoorden, en dat geeft ruimte om te experimenteren. Dat is hun conclusie, geen gemeten effect, maar wel een eerlijk argument.

En verder zijn er redenen die elke ouder herkent:

• Plezier: lekker bewegen op muziek is gewoon leuk, en dat is reden genoeg.
• Samen zijn: dansen in een groep, met andere kinderen.
• Jezelf uiten: laten zien hoe je je voelt, zonder woorden.
• Bewegen: dans is een fijne manier om actief te zijn.
• Iets leren en laten zien: een dans leren en die op een podium tonen.

Dansen om het dansen, in Zoetermeer

Bij de lessen van Helga bij CKC Zoetermeer staan samen zijn en plezier maken voorop. Van de dreumesdans met (groot)ouder tot de combiles ballet en jazz: het doel is dat je kind met plezier danst. Waarom dat ertoe doet, lees je in waarom kunst ertoe doet.

Dus nee, je kind wordt waarschijnlijk niet slimmer van dansles. Maar het kan er wel elke week naartoe huppelen, met andere kinderen dansen, een dans leren en die trots laten zien. Dat is een prima reden om te dansen.