Grove motoriek stimuleren bij je kleuter: 10 beweegoefeningen op muziek

Hoe stimuleer je de grove motoriek van een kleuter?

Grove motoriek stimuleren bij een kleuter draait om veel en gevarieerd bewegen. Kleuters leren in deze jaren onder meer hinkelen, steppen en fietsen, schrijft het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). Volwassenen spelen daarbij een belangrijke rol: door aan te moedigen, te helpen en dingen voor te doen.

Dat gaat niet altijd vanzelf. In 2019 voldeed 55,9 procent van de Nederlandse kleuters aan de beweegrichtlijnen, en kleuters brachten meer dan zes uur per dag zittend door. Na de eerste coronalockdown scoorden vooral kleuters slechter, met name op balanceren.

Een Nederlandse review binnen het project Start (V)aardig van De Haagse Hogeschool wijst op een mix: gericht oefenen én spelenderwijs ontdekken, op alle basisvaardigheden zoals verplaatsen, balvaardigheid en balans. Een goed geschoolde begeleider is daarbij belangrijk. Wel missen veel studies een meting later, waardoor onduidelijk is wat blijft hangen.

Waarom bewegen op muziek?

Muziek geeft een tempo, maakt herhalen leuker en nodigt uit om mee te doen. Maar is dansen beter dan gym? Dat laat onderzoek niet zien. In een kleine studie met 75 kleuters verbeterden zowel een bewegingsprogramma als een muziek- en bewegingsprogramma het rennen, hinkelen, springen en huppelen meer dan vrij spel. Bewegen op muziek is dus een volwaardige manier van oefenen, geen betere.

Ook op school telt bewegen op muziek mee. In de nieuwe conceptkerndoelen voor bewegen en sport is 'bewegen op muziek' een van de beweegthema's, naast balanceren, springen en klimmen. Die kerndoelen zijn nog een concept.

Wat onderzoek zegt over dansen en evenwicht, lees je in Helpt dansen bij balans en coördinatie?

Voor je begint: ruimte, muziek en veiligheid

Een paar dingen om vooraf te regelen, thuis of in de klas:

• Maak ruimte: schuif tafels opzij of gebruik het speellokaal. Thuis is een vrije woonkamer genoeg.
• Dans op blote voeten of gymschoenen, niet op gladde sokken.
• Kies muziek met een duidelijke tel. Kinderliedjes, pop en klassiek werken allemaal.
• Doe zelf mee, doe de beweging een paar keer op dezelfde manier voor en zeg erbij wat je doet.
• Houd elke oefening kort en wissel wild en rustig af.

Evenwicht: oefening 1 tot 3

1. Flamingo-stop. Dans vrij op vrolijke muziek. Stopt de muziek, dan staat iedereen op één been als een flamingo. Groep 1: een teen mag even de grond aantikken. Groep 2: tel hardop tot vijf, of wissel van been op jouw teken.

2. Koorddanser. Plak een lange streep schilderstape op de vloer. Loop er op rustige muziek overheen, voet voor voet, met je armen wijd. Groep 1: gewoon vooruit. Groep 2: op je tenen, achteruit, of met een pittenzak op je hoofd.

3. Bevries in een vorm. Dans op muziek en bevries als die stopt, in een lastige houding: op je tenen, met één knie omhoog of als een ster. Groep 1: jij doet de vorm voor. Groep 2: de kinderen bedenken om de beurt een vorm.

Springen en hinkelen: oefening 4 tot 6

4. Kikkers in de vijver. Leg hoepels of vellen papier als waterlelies op de grond. Spring op de tel van de muziek met twee voeten tegelijk van blad naar blad en land zacht door je knieën. Groep 1: blaadjes dicht bij elkaar. Groep 2: verder uit elkaar, of springen met een kwartdraai.

5. Popcorn. Zit klein op je hurken als een maïskorrel. Als de muziek begint, word je warm en spring je steeds hoger, tot de muziek stopt. Groep 1: springen op de plek. Groep 2: spring een heel rondje om je eigen as.

6. Hinkeltrein. Hinkel drie keer op je linkerbeen, drie keer op je rechterbeen en loop dan vier passen. Herhaal dat op de muziek. Groep 1: één of twee keer hinkelen, desnoods met een hand tegen de muur. Groep 2: als trein achter elkaar door de ruimte.

Kruisbewegingen: oefening 7 en 8

Bij kruisbewegingen werken je linker- en rechterkant samen, bijvoorbeeld je rechterhand op je linkerknie. Voor kleuters is dat lastig. Kinderen leren pas rond 6 jaar goed één hand bewegen zonder dat de andere meebeweegt, schrijft het NJi. Gaat de andere arm nog mee? Dat is dus heel gewoon.

7. Kruisklap. Tik op de tel van een liedje met je rechterhand op je linkerknie en met je linkerhand op je rechterknie. Groep 1: langzaam, eerst zittend. Groep 2: staand en sneller, of tik ook je hiel achter je aan.

8. Robotmars. Marcheer met hoge knieën door de ruimte en zwaai je armen kruislings mee: rechterknie omhoog, linkerarm naar voren. Groep 1: gewoon marcheren met hoge knieën. Groep 2: klap onder je knie bij elke stap.

Ritme en tempo: oefening 9 en 10

9. Echo-stampen. Jij klapt of stampt een kort ritme en de kinderen doen het na. Groep 1: twee of drie tellen, zoals stamp-stamp-klap. Groep 2: langere ritmes, of laat een kind het ritme bedenken.

10. De bergkoning. Zet 'In de hal van de bergkoning' van Edvard Grieg op. Het stuk begint zacht en langzaam en wordt steeds sneller en harder. Sluip eerst op je tenen, ga dan lopen en hollen en eindig met een grote sprong. Groep 1: sluipen en hollen op de plek. Groep 2: door de ruimte, en stilstaan als jij in je handen klapt.

Hoe sluit je aan bij het volgmodel van school?

Werkt jouw school met een volgmodel of observatielijst voor de motoriek van kleuters? Vraag de leerkracht of de vakleerkracht gym welke onderdelen daarin staan, en kies oefeningen die daarbij passen. Balanceren, springen, hinkelen en bewegen op ritme komen in deze lijst allemaal terug.

Ook buiten school wordt de motoriek gevolgd: sinds 2019 bepaalt de jeugdgezondheidszorg (JGZ) bij alle kinderen van 5 à 6 jaar de motoriek met de Baecke Fassaert Motoriek Test. Maak je je zorgen over een kind? Bespreek het dan met de ouders of met de jeugdarts. Een beweegoefening op muziek is leuk en gezond, maar geen behandeling.

Dansen met kleuters in Zoetermeer

Wil je dat een dansdocent een keer langskomt? Helga geeft dansworkshops op scholen en de BSO in Zoetermeer en omgeving. Meer ideeën voor de gymzaal vind je in Bewegen op muziek in de gymles voor kleuters.

Voor ouders: bij kleuterdans bij CKC Zoetermeer dansen kinderen van 4 tot 6 jaar elke woensdagmiddag. Is je kind nog wat jonger? Lees dan Grove motoriek van je peuter.